Almanya
Avusturya
Belçika
Bosna Hersek
Bulgaristan
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
Estonya
Finlandiya
Fransa
Gürcistan
Hollanda
İngiltere
İrlanda
İspanya
İsrail
İsveç
İsviçre
İtalya
İzlanda
Kazakistan
Macaristan
Makedonya
Norveç
Polonya
Portekiz
Romanya
Rusya
Sırbistan
Slovakya
Slovenya
Türkiye
Ukrayna
Yunanistan
Serbest Yazılar
Bu yıl 12.’si düzenlenen İstanbul Uluslararası Sinema Tarih Buluşması, her sene olduğu gibi bu yıl da programında Cannes ve Berlin Film Festivali arasındaki periyotta gözden kaçan ama kalitesi festivallerde görmüş oldukları ilgiyle ve aldıkları ödüllerle tescillenmiş filmlere yer verdi. Çok göz önünde olmayan filmlere yer vermesine rağmen, oldukça ilginç keşiflere de imkan tanıyan organizasyonun bu yılki büyük keşiflerden biri de Asghar Farhadi’nin filmi Eli Hakkında (Darbareye Elly)’ydı. Bir İran filmi olmasına rağmen, Eli Hakkında tipik İran filmlerinden farklı bir hikayeye ve anlatıma sahipti. Genelde gösterildiği festivallerde İran Sineması’nın son yıllarda “en dikkat çekici” filmlerinden biri olduğu söylense de, Doğulu bir hikaye olmaktansa, Batı’da pek çok çeşitlemesi yapılan bir hikayeye sahipti. Çok başarılı olabilecek bir kara komedi malzemesi, yönetmen Farhadi’nin elinde sürekli seyirciyi ters köşeye yatıran ve gittikçe içinden çıkılmaz bir hal alan gerilimli bir dramaya dönüşüyordu. Gittikçe karmaşıklaşan olay örgüsünün merkezinde de, insanların diğer insanlar hakkındaki önyargılarına dair çarpıtıcı bir mesaj yer alıyordu. Seyircinin algısını sürekli değiştiren ve klişe gibi başlayıp devam etmesine karşın, başlangıçta kurduğu bütün klişe yapıyı ters yüz eden Eli Hakkında; bu yapısıyla da sadece Sinema Tarih Buluşması’nın değil, bu yılın da en dikkat çekici filmleri arasına giriyordu.
Hollanda filmi Emma Blank’in Son Günleri (De Laatste Dagen van Emma Blank) de programın ilginç filmlerinden bir diğeriydi. Son derece tuhaf bir hikayesi olan film, sonlara doğru esas derdini ortaya koyarak; aile üzerine ezber bozan yıkıcı bir hikaye anlatıyordu. Miras konusu Avrupa sinemasında, özellikle de Fransız sinemasında, sıkça anlatılan konulardan biridir. Genelde mirasa konmak için ya birileri öldürülür ya da mirastan sonra ailenin çözülüşü ekrana getirilir. Emma Blank’in Son Günleri de aslında esas olarak miras konusunu merkezine alıyor. Fakat film ilerledikçe miras olayının filmin esas meselesi olmadığı, son günlerini yaşayan Emma Blank’in de filmin esas karakteri olmadığı ortaya çıkıyor. Blank’in mirasına konmak için onun her istediğini yapan aile üyeleri ortada bir miras olmadığını anlayınca, birdenbire çözülmeye başlıyor. İşin ilginci, o ana kadar sorun Emma Blank’in bir türlü ölmeyişinden kaynaklanıyor intibası uyandırılırken; sonradan öğreniyoruz ki aile çoktan parçalanmış aslında… İşte bu gerçek, filmin kurmaca içinde kurmacaya yer veren (ailenin Emma Blank çevresinde sergiledikleri sahte oyun) yapısını paramparça ederek, her bireyin farklı istek ve arzularla farklı yönlere savrulmasına yol açıyor. Yer yer François Ozon’un Sitcom’unu anımsatan Emma Blank’in Son Günleri, Sitcom kadar başarılı olmasa da “değerler sistemi”ni son derece tuhaf bir hikaye aracılığıyla sarsmayı başarıyordu.
Kendi adıma konuşacak olursam, programda Eli Hakkında’dan sonra en beğendiğim film Arjantinli yönetmen Juan Jose Campanella’nın Eduardo Sacheri’nin romanından uyarladığı Gözlerindeki Giz (El Secreto de Sus Ojos) filmi oldu. 5 yıldır film çekmeyen, televizyon dizileriyle uğraşan Campanella’nın dönüşü deyim yerindeyse muhteşem olmuş. Bir polisiye olayın üzerine kurulan film; bir yandan ıska geçmiş bir aşkın hüzünlü öyküsünü geri dönüşlerle anlatıyor bir yandan da avukatların bir katili yakalamak için vermiş oldukları mücadeleyi ekrana getiriyordu. Yönetmenin her zamanki sıcak, keyifli, romantik ve hüzünlü tonları bir arada yansıtan bütünlüklü anlatımı, filmi klasik bir polisiye film olmaktan öteye geçirerek, filmin benzerlerinden ayrılmasını da sağlıyordu. Filmin polisiye hikayesi izleyenleri ters köşeye yatıran gelişmelerle klişelere sırtını yaslamadan ilerken, ifade edilemeyen bir aşkın da yavaş yavaş dillenmeye başlaması da ayrı bir sürpriz vesilesi oluyordu. Final bölümü biraz uzun tutulmuş olsa da, netice itibariyle Gözlerindeki Giz içinde pek çok farklı tat barındıran keyifli bir seyirlikti.
Catherine Breillat’ın son filmi Mavi Sakal (Barbe Bleue), herkesçe bilinen bir masalın ilginç bir uyarlamasıydı. Breillat, gerçek zamanda hikayeyi okuyan bir kız aracılığıyla hikayenin geçtiği zaman ve mekana geçerek; hikayesini iki farklı düzlemde anlatıyordu. Zaman ve mekanda yapılan kaydırmalar, yönetmenin masalı kendine has bir şekilde yorumlamasına imkan tanırken; film tuhaf bir şekilde hikayenin geçtiği zamanın ve mekanın koşullarına göre “gerçekçi” bir uyarlama oluyor, gerçek zamanda okunan hikaye üzerinden de farklı bir kurmaca anlatıya geçiş yapıyordu. Yönetmenin masalın anti-kahramanını anlamaya yönelik çabası da filmin bir diğer dikkat çekici unsuruydu. Yönetmen anlatımdaki başarısını, filmin görsel dilinde de sürdürerek, neredeyse bir masal kitabının sayfaları kadar kusursuz kadrajlarla hikayesini ikonografik okumalara da açık tutuyordu.
Festivalin kağıt üzerinde en önemli filmi olarak gözüken Francis Ford Coppola’nın yönettiği Tetro ise büyük bir hayal kırıklığıydı. Filmin temposu gibi temel izlekleri de sürekli değişiyor, ama neticede çok yavan ve didaktik bir finalle bütün karmaşa birleştirilmeye çalışılıyordu. Sonuç itibariyle bir ailenin çözülüşü başka bir ailenin birlikteliğini sağlarken, bütün olayların “aile önemli bir şey” sözüne gelip bağlanması beni rahatsız etti. Yönetmenin en kişisel filmi olduğu söylenen Tetro, bu kişiselliği düzenli ve özgün bir şekilde yansıtmayı başaramıyordu.
Almanya ve Polonya sınırında, işsizlik ve fakirlikle boğuşan küçük bir kasabada yaşayan ergenlik çağındaki gençlerin hayata tutunma çabalarını anlatan Domuzcuklar (Swinki), ilk bakışta Amerikalı yönetmen Larry Clark’ın filmlerini andırıyordu. Yönetmen Robert Glinski, henüz ergenlik çağında olmalarına rağmen, yaşadıkları dünyanın bütün kirini pasını üzerlerinde taşıyan ve “normal” olmayı reddetmiş, toplumun bir şekilde dışında kalmış karakterlerle çevrili, acımasız olduğu kadar da gerçekçi bir dünyayı betimliyordu. Çıkış arayan ama çıkışsızlığın içinde yitip giden çocukların hikayesinden, büyük resme bakmaya çalışıyordu. Sistemin olumsuz anlamda dönüştürücü gücünü, sıradan bireyleri nasıl birer dişli haline getirdiğini gösteriyordu. Gerek hikayesi gerekse de yönetmenin karakterleri üzerinden sistemi ifşa etmeye çalışan anlatımı nedeniyle ilgiye değer bir filmdi.
Little Jerusalem filminin yönetmeni Karin Albou’nun yönettiği ve oynadığı Evlilik Şarkısı (Le Chant des Marees), 2. Dünya Savaşı zamanında Tunus’ta yaşanan olaylar üzerinden hem ergenlik çağındaki iki genç kızın dostluğunu anlatıyor hem de bu dostluk üzerinden dinsel kimliklerin indirgemeci tavrını eleştiriyordu. Dinsel kimliklerden kaynaklanan farklılıkların insanları değiştiremeyeceğini, öz olarak insanların hangi dine inanırsa inansın eşit ve aynı olduğunu öne sürüyordu. Savaşın gerilimini, iki genç kızın ergenlikten yetişkinliğe geçiş evreleri üzerinden yansıtan film; genç kızların kendilerini ve yaşadıkları dünyayı keşfedişleriyle birlikte bizlere de iç burkan kırık bir hikaye anlatıyordu.
İsveçli Fredrik Edfeldt’in ilk filmi olan Bir Kız (Flickan); ailesi bir yardım projesi nedeniyle Afrika’ya giden ve evde halasıyla tek başına kalmak zorunda kalan dokuz yaşındaki bir kızın bu süreçte yaşadıklarını ekrana yansıtıyordu. Bir kızın çocukluktan çıkarak ergenliğe geçişinin hikayesi olarak da yorumlanabilecek film, büyüme sürecinin bütün sıkıntılarını da gözler önüne seriyordu. Büyükler tarafından istediği ilgiyi göremeyen ve çevresindeki yalnız karakterler nedeniyle yalnızlığı daha da kesifleşen kızın gözünden anlatılan film, bizleri bir çocuğun gözünden yetişkinlerin dünyasına götürüyordu. Büyümenin getirdiği sancılar, aşılması gereken engeller ve kaçınılmaz olan hatalar, Bir Kız’da bir çocuğun masum dünyası aracılığıyla gösteriliyordu. Sade, sakin ve mesafeli anlatımını mükemmel bir görsellikle birleştiren yönetmen Fredrik Edfeldt, bir ilk filmden beklenmeyecek derecede olgun bir yapıma imza atarak, gelecekte de dikkat edilmesi gereken bir yönetmen olduğunun müjdesini veriyordu.
Barış Saydam
bar_saydam@hotmail.com
Barış Saydam
Erdem Korkmaz
Güzin Tanyeri
Melih Tu-men
Osman Danacı
Soner Sezer
Temmuz S. Gürbüz
Yiğitalp Ertem
"12. İstanbul Uluslararası Sinema Tarih Buluşması" için 0 yorum yapılmış