Almanya
Avusturya
Belçika
Bosna Hersek
Bulgaristan
Çek Cumhuriyeti
Danimarka
Estonya
Finlandiya
Fransa
Gürcistan
Hollanda
İngiltere
İrlanda
İspanya
İsrail
İsveç
İsviçre
İtalya
İzlanda
Kazakistan
Macaristan
Makedonya
Norveç
Polonya
Portekiz
Romanya
Rusya
Sırbistan
Slovakya
Slovenya
Türkiye
Ukrayna
Yunanistan
Serbest Yazılar
Hayalet Yazar’ın hikâyesinin ve güncel politik göndermelerinin Tony Blair’ı hatırlatması (halihazırda Blair’in hatıralarını yazdığı bir kitabı da çıkmışken), filmdeki İngiltere Başbakanı Adam Lang’le Tony Blair arasında bir yakınlık kurulmasını da kolaylaştırır. Üstelik Irak Savaşı’nda İngiltere’nin rolü, terörle mücadelede devletin kullandığı yöntemler ve savaş esirlerine yapılan işkenceler düşünüldüğünde, filmin güncel politik metnine de Blair-Lang eşleşmesi uygun düşer. Fakat bu noktada, filmin bu politik figürle ve metinle ne kadar ilgilendiği sorusu da önümüzde belirir. Gerçekten de Hayalet Yazar’ın yadsınamayacak derecede güncel politikayla bir bağı vardır; ancak film, bu bağı daha çok Hitchcockyen bir gerilime malzeme olarak kullanmayı tercih eder.
İngiltere Başbakanı Adam Lang’ın hayat hikâyesini yazacak olan gölge yazarın bu iş için nasıl seçildiği bize bu konuda ilk ipuçlarını verir. Lang’in “tarihsel bir figür” olmasını sağlayan politik kimliği yerine onun insani yanını ön plana çıkarmak için seçilen gölge yazar; bir yandan da apolitik, dünyada olup bitenlerle çok ilgilenmeyen, kendi halinde sıradan biri olması sebebiyle de seyircinin özdeşleşmesi için ideal bir karakter görünümündedir. Gölge yazarın her şeyden bihaber olması, olan biteni anlamaya çalışan seyircinin de onunla birlikte bir bilinçlenme süreci içine çekilmesini kolaylaştırır. Bu şekilde seyirci de başkarakterle özdeşleşerek hikâyenin içine kolayca dâhil olur. Başkarakterin bakış açısıyla seyirciler de yaşananları ilk elden deneyimleyerek, gerçekliğe yönelik algısını sınamak durumunda kalır. Alfred Hitchcock’un sıklıkla yaptığı “gerilimi hissettirme” durumunu yine Hitchcock sineması üzerinden açıklamakta fayda var. Robin Wood’dan alıntılayacak olursak; “Hitchcock konusunun o anda gereksinim duyduğu metafizik baş dönmesi duygusunu, bir belirsizlikler bataklığına ya da dipsiz bir kuyuya düşme duygusunu bize kesin olarak aktarır. Bunu, bizi olayların oluşuyla ilişki içinde belirli bir konuma yerleştirerek ve oyuncuların hareketleriyle ilişki içinde hareketlerimizi kontrol ederek yapar.”(1) Roman Polanski de Hayalet Yazar’da karakterinin yaşadıklarını seyircisinde yaşatmak için Hitchcock’un izlediği yolu izler. Film, baştan sona gölge yazarın bakış açısına göre şekillenir. Film boyunca seyirci de gölge yazarla birlikte yol alır. Başkarakterin bakış açısıyla görüşü ve algısı sınırlanan seyircinin bu durumda yapacağı tek şey kalır: Kendisini başkarakterle özdeşleştirmek ve onun yolculuğuna ortak olmak…
Hayalet Yazar, Zindan Adası ve Hitchcock Sineması
Polanski son filminde, tıpkı Martin Scorsese’nin Zindan Adası (Shutter Island, 2010) filmi gibi Hitchcockyen bir gerilim filminin bütün gereklerini yerine getirmeyi başarır. İki film de açılış sekanslarından (karanlık ve puslu bir havada geminin bir adaya yanaşması) finaldeki sürprizlerine kadar ciddi bir koşutluk gösterir. Fakat hem kendi içlerinde hem de genel olarak Hitchcock filmlerindeki atmosferden ayrıldıkları bir nokta vardır: Scorsese filmini, sinema tarihinden pek çok referansla zenginleştirerek, aynı zamanda sinemasal hafıza üzerinden bir dönem filmi yaratmaya girişerek, Hitchcockyen bir gerilim filmiyle yetinmediğini gösterir. Polanski ise böyle bir girişimde bulunmaz; filmini başından sonuna kadar belirli bir atmosfer üzerine kurar. Bununla beraber, iki yönetmen de Hitchcock filmlerinin belki de bu kadar geniş kesimler tarafından beğenilmesinde önemli etkisi olan mizah unsurunu es geçer. Hitchcock’un en ciddi filmlerinde bile aralara serpiştirilen gaglar ve izleyeni rahatlatan, gerilimi bir süre yumuşatan mizansenler bahsi geçen filmlerde yer almaz. İki yönetmen de Hitchcock’un izinden gider; ama filmlerini fazlasıyla ciddiye alarak… Özellikle Scorsese’nin zaman zaman referans sinemasının sınırlarını zorladığı denemesinde, kendisini fazlasıyla ciddiye aldığını görürüz. Bu açıdan değerlendirildiğinde, Polanski’nin filminin Scorsese’nin filmiyle yüzeydeki benzerliklere rağmen, temelde kaynaklarına yaklaşımları açısından ayrıldıklarını görürüz. Scorsese neredeyse bir sinefil heyecanıyla sinema tarihine geçmiş filmlerden pek çok parçayı birleştirerek, filmini bir yapboza çevirirken, Polanski Hitchcock’a bir saygı duruşunda bulunarak, onun izinden gittiğini de açık eder.
Bu anlamda, filmin politik metninin yaratılan gerilim atmosferine hizmet eden yüzeysel bir hikâye olarak kalması da Hitchcock filmlerindeki temel bir meseleyle paralellik taşır: Hitchcock filmlerinin hemen hepsinde, yönetmen, seyirciye bir deneyim yaşatmak ister. Seyirciyle film arasındaki perdeyi kaldırmaya çalışır. Böylece seyircisini yarattığı atmosfer içine hapseden yönetmen, bununla birlikte filmin anlam dünyasında da önemli bir farklılık yaratır. Seyirci, metaya hükmeden etkin konumdan, metayla birlikte düşünmek zorunda kalan, etkinliği metayla sınırlanan edilgen konuma geçer. Bu da, doğal olarak anlamın ancak seyircinin metayla bütünleşmesi sonucu çıkarılacağı gerçeğini doğurur. Bunun nedeni de, Hitchcock’un bu şekilde seyircilerde farklı bir bilinç yaratma çabasından kaynaklanır. Hitchcock, filmlerinde seyircinin gerçek hayatta yaşananlara karşı geliştirdiği refleksleri kendi kurmaca evreninde ustalıkla manipüle eder. Seyircinin kurmaca bir evrende olayları farklı şekillerde yaşayarak, olaylar hakkında yeni bir bilinç geliştirmesine imkân sağlar.
Gölge yazar hazırlamakta olduğu kitap sayesinde, hiç alakası olmadığı halde güncel politika hakkında kısa zamanda pek çok önemli bilgiye ulaşırken; onunla aynı durumdaki seyircinin de onun yolculuğuyla benzer bir bilinçlenme yaşadığı aşikârdır. Bu yüzden, dışarıdan bakan bir göz olarak filmin metnini yorumladığımızda, filmin güncel politik meselelerle “yeterince” ilgilenmediğine dair bir yargının oluşması olasıdır. Oysa, yönetmen Roman Polanski filmin başından sonuna kadar özenli bir atmosfer yaratarak, filmini bir tür deneyime dönüştürme çabası içine girer. Yaratılan Kafkaesk ada, karanlık ve puslu gökyüzü, gölge yazarın çevresindeki insanların tekinsiz bakışları, kitabın sürekli bir gizlilik içinde korunması, Başbakan ve eşinin film süresince kavga ederek bir tür gerilim yaratması gibi faktörler filmin atmosferinde belirleyici rol oynar. Özellikle filmin finalinde elden ele dolaşan notta olduğu gibi, bütün bu parçaların yarattığı atmosfer aslında bu parçaların kendilerinden daha önemlidir. Bu anlamda, belki de Polanski macguffini sadece yazılan kitap olarak değil, filmin bütünü olarak görür. Filmde olan bitenlerden ve filmin ne anlattığından çok, filmin ne hissettirdiğiyle ilgilenir. Çünkü Hitchcockyen bir gerilim filmi ancak bir deneyime dönüştüğünde, seyirciyle meta bütünleştiğinde bir anlam kazanır.
Kaynakça:
(1)Robin Wood, Hitchcock Sineması, Çev: Ertan Yılmaz, Kabalcı Yayınları, 2004, s.94-95
Barış Saydam
bar_saydam@hotmail.com
Barış Saydam
Erdem Korkmaz
Güzin Tanyeri
Melih Tu-men
Osman Danacı
Soner Sezer
Temmuz S. Gürbüz
Yiğitalp Ertem
"The Ghost Writer" için 0 yorum yapılmış